Có nên mua bảo hiểm hàng hóa nhập khẩu?
Nên mua bảo hiểm hàng hóa cho gần như mọi lô hàng nhập khẩu có giá trị đáng kể, vì hãng tàu không bồi thường theo giá trị thật của hàng. Bộ luật Hàng hải 2015 giới hạn trách nhiệm người vận chuyển ở mức 666,67 SDR mỗi kiện hoặc 2 SDR mỗi kilôgam, và miễn hoàn toàn trách nhiệm trong nhiều trường hợp như thiên tai, hỏa hoạn không do họ gây ra. Chủ hàng còn có thể phải góp tiền tổn thất chung dù hàng của mình không hư hỏng gì. Chỉ nên cân nhắc bỏ qua bảo hiểm khi lô hàng nhỏ, rẻ và bạn chấp nhận tự chịu toàn bộ rủi ro.
Bài viết dành cho: doanh nghiệp nhập hàng từ Hàn Quốc bằng đường biển hoặc đường hàng không, đang cân nhắc có nên tự mua bảo hiểm hàng hóa hay để nhà cung cấp lo.
Phân biệt nhanh: bảo hiểm hàng hóa bồi thường cho chủ hàng theo giá trị đã khai khi hàng bị mất, hư hỏng; trách nhiệm của người vận chuyển là khoản hãng tàu, hãng bay phải trả khi có lỗi, và bị luật giới hạn ở mức thấp. Hai thứ này không thay thế cho nhau.
Cơ sở phân tích: Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015; Công ước Montreal 1999 và mức giới hạn điều chỉnh của ICAO năm 2024; Incoterms 2020; báo cáo container rơi xuống biển năm 2025 của Hội đồng Vận tải biển Thế giới; số liệu thị trường bảo hiểm 9 tháng năm 2025 của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam.
Hãng tàu đã chịu trách nhiệm, sao chủ hàng vẫn cần bảo hiểm riêng?
Vì trách nhiệm của hãng tàu bị luật giới hạn và có rất nhiều trường hợp được miễn. Bộ luật Hàng hải 2015 chỉ buộc người vận chuyển bồi thường tối đa 666,67 SDR mỗi kiện hoặc 2 SDR mỗi kilôgam nếu giá trị hàng không được khai trên vận đơn, và miễn hoàn toàn trách nhiệm khi tổn thất do thiên tai, hỏa hoạn không do họ gây ra.
SDR (Special Drawing Rights — quyền rút vốn đặc biệt) là đơn vị tính toán do Quỹ Tiền tệ Quốc tế xác định. Theo Điều 152 Bộ luật Hàng hải 2015, khi tính chất và giá trị hàng không được khai trước khi bốc hoặc không ghi rõ trên vận đơn, người vận chuyển chỉ bồi thường trong giới hạn nói trên, lấy giá trị nào cao hơn. Khoản 2 của điều này còn quy định: nếu hàng đóng trong container, mỗi kiện đã ghi trên chứng từ vận chuyển được tính là một kiện.
Nguồn: Điều 152 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015
Điều 151 liệt kê các trường hợp người vận chuyển được miễn hoàn toàn trách nhiệm, trong đó có lỗi của thuyền trưởng, thuyền viên trong điều khiển hoặc quản trị tàu; hỏa hoạn không do người vận chuyển gây ra; thảm họa, tai nạn hàng hải; thiên tai; chiến tranh; đình công. Nghĩa là trong khá nhiều sự cố lớn, chủ hàng có thể không đòi được đồng nào từ hãng tàu.
Nguồn: Điều 151 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015
Đường hàng không cũng tương tự. Với vận chuyển hàng không quốc tế theo Công ước Montreal 1999 — Việt Nam là thành viên từ ngày 26/11/2018 — giới hạn bồi thường hàng hóa được ICAO điều chỉnh từ 22 lên 26 SDR mỗi kilôgam, áp dụng từ ngày 28/12/2024. Một lô mỹ phẩm hay linh kiện điện tử nhẹ nhưng đắt tiền sẽ chỉ được bồi thường theo cân nặng, không theo giá trị.
Nguồn: ICAO — Giới hạn trách nhiệm điều chỉnh năm 2024 theo Công ước Montreal 1999 · Cục Hàng không Việt Nam — Việt Nam gia nhập Công ước Montreal 1999
| Tiêu chí | Trách nhiệm người vận chuyển | Bảo hiểm hàng hóa |
|---|---|---|
| Khi nào được bồi thường | Chỉ khi người vận chuyển có lỗi và không thuộc trường hợp miễn trách | Khi tổn thất thuộc rủi ro được bảo hiểm, không cần chứng minh lỗi của ai |
| Mức bồi thường | Theo giới hạn luật định: 666,67 SDR/kiện hoặc 2 SDR/kg (đường biển); 26 SDR/kg (hàng không) | Theo số tiền bảo hiểm đã thỏa thuận, thường tính trên giá trị hàng cộng một phần lãi dự tính |
| Tổn thất chung | Không che chắn cho chủ hàng | Công ty bảo hiểm đứng ra bảo lãnh và chi trả phần phân bổ |
| Thời gian nhận tiền | Thường kéo dài vì phải chứng minh lỗi | Theo quy trình giám định và bồi thường của hợp đồng |
Tổn thất chung là gì, vì sao hàng không hư vẫn phải trả tiền?
Tổn thất chung là những hy sinh và chi phí bất thường được thực hiện có chủ đích để cứu con tàu và toàn bộ hàng hóa khỏi hiểm họa chung. Chi phí này được chia cho tất cả các bên có tài sản được cứu, theo tỷ lệ giá trị. Vì vậy chủ hàng có thể phải góp tiền dù lô hàng của mình còn nguyên vẹn.
Điều 292 Bộ luật Hàng hải 2015 định nghĩa tổn thất chung đúng như trên; Điều 293 quy định việc phân bổ theo tỷ lệ trên cơ sở giá trị phần tổn thất và phần cứu được, tại thời điểm và nơi tàu kết thúc hành trình. Trong thực tế, hàng hóa thường bị giữ lại cho tới khi chủ hàng nộp khoản bảo đảm cho người phân bổ tổn thất chung.
Nguồn: Điều 292 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015 · Điều 293 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015
Ví dụ gần đây: sau khi tàu container Dali đâm sập cầu Francis Scott Key tại Baltimore ngày 26/3/2024, chủ tàu Grace Ocean đã tuyên bố tổn thất chung vào tháng 4/2024 và chỉ định đơn vị phân bổ tại London. Toàn bộ container trên tàu bị giữ dưới sự kiểm soát của đơn vị này cho tới khi các chủ hàng thu xếp bảo đảm cho tổn thất chung và chi phí cứu hộ. Chủ hàng có bảo hiểm được công ty bảo hiểm đứng ra bảo lãnh; chủ hàng không có bảo hiểm phải tự bỏ tiền hoặc chờ.
Nguồn: Container News — Dali owners declare General Average
Rủi ro trên đường vận chuyển có đủ lớn để phải mua bảo hiểm?
Xác suất một container bị mất rất thấp, nhưng khi xảy ra thì thiệt hại tập trung và thường mất trọn lô. Đó chính là loại rủi ro mà bảo hiểm được sinh ra để xử lý: khả năng xảy ra nhỏ, hậu quả đủ lớn để làm lỗ cả năm kinh doanh của một nhà phân phối nhỏ.
Theo Hội đồng Vận tải biển Thế giới (World Shipping Council), năm 2025 có 1.478 container bị mất trên biển trong khoảng 280 triệu container được vận chuyển, tức khoảng 0,0005%. Con số này tăng mạnh so với 576 container năm 2024, và riêng một sự cố — tàu MSC ELSA 3 chìm ngoài khơi Kochi, Ấn Độ — đã chiếm 640 container, khoảng 43% tổng số. Thời tiết xấu và hỏa hoạn là các nguyên nhân chính.
Nguồn: World Shipping Council — Containers Lost at Sea Report, bản cập nhật 2025
Mất container chỉ là phần nổi. Phần lớn yêu cầu bồi thường trong thực tế đến từ hàng bị móp, vỡ, ướt, thiếu kiện hay hư hỏng khi xếp dỡ. Số liệu của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam cho thấy trong 9 tháng đầu năm 2025, nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa vận chuyển đạt doanh thu 2.514 tỷ đồng, chiếm 4% thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, tăng 6,1%; số tiền bồi thường là 569 tỷ đồng, tỷ lệ bồi thường 22,6%.
Nguồn: Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam — Tổng quan thị trường bảo hiểm 9 tháng đầu năm 2025
Nên chọn điều kiện A, B hay C, mua CIF rồi có cần mua thêm?
Với hàng tiêu dùng Hàn Quốc giá trị cao, dễ vỡ hoặc dễ mất cắp, điều kiện A là lựa chọn an toàn nhất. Nếu mua theo CIF, người bán chỉ phải mua ở mức tối thiểu tương đương điều kiện C — chỉ bồi thường một số rủi ro lớn được liệt kê — nên người mua thường cần mua thêm hoặc yêu cầu nâng điều kiện trong hợp đồng.
Bộ điều kiện bảo hiểm hàng hóa phổ biến nhất trong thương mại quốc tế là Institute Cargo Clauses (ICC) với ba mức:
- Điều kiện A — bảo hiểm mọi rủi ro gây mất mát, hư hỏng vật chất, trừ các trường hợp bị loại trừ. Đây là mức duy nhất trong ba mức bồi thường cho mất cắp, thiếu kiện và không giao hàng.
- Điều kiện B — chỉ bồi thường các rủi ro được liệt kê, như cháy nổ, tàu mắc cạn, lật, đâm va, dỡ hàng tại cảng lánh nạn, động đất, sét đánh, hy sinh tổn thất chung, ném hàng xuống biển, nước tràn vào tàu.
- Điều kiện C — hẹp nhất, chỉ gồm một nhóm nhỏ rủi ro lớn như cháy nổ, mắc cạn, đâm va, tổn thất chung, ném hàng xuống biển.
Incoterms 2020 của Phòng Thương mại Quốc tế quy định: theo CIF, người bán mua bảo hiểm ở mức tương đương ICC (C), số tiền bảo hiểm tối thiểu bằng 110% giá trị hóa đơn và cùng loại tiền của hợp đồng. Theo CIP, mức yêu cầu được nâng lên tương đương ICC (A). Nói cách khác, "mua CIF là đã có bảo hiểm" chỉ đúng một phần.
Nguồn: Röhlig Logistics — CIF theo Incoterms 2020
Với nhà phân phối mới, cách làm gọn nhất là thống nhất ngay trong hợp đồng mua bán: ai mua bảo hiểm, theo điều kiện nào, số tiền bảo hiểm bao nhiêu, và người thụ hưởng là ai. Khi mua theo FOB, bạn tự chủ hoàn toàn và làm việc với công ty bảo hiểm trong nước, thuận lợi khi cần giám định và nhận bồi thường tại Việt Nam. Khi mua theo CIF, hãy xin bản sao đơn bảo hiểm trước ngày tàu chạy, kiểm tra điều kiện và nơi giải quyết bồi thường, thay vì chỉ nhìn chữ "CIF" trên báo giá.
Khi nào nên mua, khi nào có thể cân nhắc không mua?
Nên mua khi giá trị lô hàng lớn so với vốn của bạn, khi hàng dễ vỡ, dễ hỏng, dễ mất cắp, hoặc khi đi đường biển vào mùa bão. Có thể cân nhắc không mua khi lô nhỏ, rẻ, được đóng gói tốt và bạn chấp nhận tự chịu rủi ro. Bảo hiểm hàng hóa không thuộc loại bắt buộc theo luật, nên đây là quyết định kinh doanh.
Điều 8 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 chỉ liệt kê bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, bảo hiểm cháy nổ bắt buộc, bảo hiểm bắt buộc trong đầu tư xây dựng và các loại do luật khác quy định. Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu không nằm trong danh sách này.
Nguồn: Điều 8 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022
Bốn câu hỏi giúp ra quyết định nhanh cho từng lô:
- Nếu mất trọn lô này, bạn có đủ vốn để nhập lại mà không ảnh hưởng tới hoạt động kinh doanh không?
- Hàng có dễ vỡ, dễ ướt, dễ biến chất hay dễ bị lấy cắp khi xếp dỡ không?
- Lô hàng đi đường biển hay hàng không, vào mùa nào, có chuyển tải qua cảng trung gian không?
- Hợp đồng mua bán đã quy định rõ ai mua bảo hiểm và theo điều kiện nào chưa?
Nếu câu 1 trả lời "không" hoặc câu 2 trả lời "có", nên mua. Khi có tổn thất, cần thông báo ngay bằng văn bản cho người vận chuyển và công ty bảo hiểm, giữ nguyên hiện trạng hàng để giám định, và nhớ rằng thời hiệu khởi kiện người vận chuyển về hư hỏng, mất mát hàng hóa theo Điều 169 Bộ luật Hàng hải 2015 chỉ có 01 năm kể từ ngày trả hàng hoặc lẽ ra phải trả hàng.
Nguồn: Điều 169 Bộ luật Hàng hải Việt Nam 2015
Câu hỏi thường gặp
Bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu có bắt buộc không?
Không bắt buộc theo luật. Điều 8 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 không đưa bảo hiểm hàng hóa vận chuyển vào danh sách bảo hiểm bắt buộc. Tuy nhiên hợp đồng mua bán, hợp đồng tín dụng hoặc ngân hàng mở thư tín dụng có thể yêu cầu, và khi đó nó trở thành nghĩa vụ theo hợp đồng.
Phí bảo hiểm có bị tính vào trị giá tính thuế nhập khẩu không?
Có, nếu phát sinh. Trị giá hải quan hàng nhập khẩu tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên, gồm cả chi phí vận tải và bảo hiểm đưa hàng đến đó. Vì vậy khi mua theo FOB và tự mua bảo hiểm, bạn phải khai cộng khoản phí này vào trị giá tính thuế.
Gửi hàng mẫu bằng chuyển phát nhanh có cần mua bảo hiểm?
Tùy giá trị mẫu. Dịch vụ chuyển phát thường chỉ bồi thường ở mức giới hạn theo cân nặng hoặc theo chính sách của hãng, nên mẫu nhẹ nhưng đắt tiền dễ bị bồi thường rất thấp. Với mẫu giá trị cao, nên khai giá trị và mua thêm gói bảo hiểm của hãng hoặc của công ty bảo hiểm.
Hàng về kho bị vỡ, móp thì phải làm gì để được bồi thường?
Việc đầu tiên là ghi chú tình trạng hàng khi nhận và thông báo bằng văn bản cho người vận chuyển. Sau đó báo ngay cho công ty bảo hiểm để cử giám định, giữ nguyên hiện trạng hàng và bao bì, chụp ảnh và lưu toàn bộ chứng từ. Thiếu biên bản giám định, yêu cầu bồi thường rất dễ bị từ chối.
Ghi chi tiết số kiện trên vận đơn có giúp được gì không?
Có. Theo Điều 152 Bộ luật Hàng hải 2015, nếu vận đơn ghi rõ số kiện đóng trong container thì mỗi kiện được tính riêng khi áp giới hạn 666,67 SDR mỗi kiện; nếu chỉ ghi "1 container", toàn bộ có thể bị coi là một đơn vị. Ghi chi tiết giúp nâng mức bồi thường tối đa từ người vận chuyển, dù vẫn không thay được bảo hiểm.
Mở ra cơ hội trở thành nhà phân phối hàng Hàn Quốc cùng Makenov
Kết nối với nhà cung cấp Hàn Quốc, tìm kiếm cơ hội phân phối, yêu cầu báo giá, nhận hàng mẫu và trao đổi điều kiện nhập hàng — tất cả trên một nền tảng, dù bạn ở bất cứ đâu.
Xem lịch gặp mặtĐủ 5 doanh nghiệp, nhà cung cấp sang tận nơi
Hãy đăng ký gặp nhà cung cấp bạn quan tâm. Khi đủ số lượng, đại diện nhà cung cấp sẽ sang Việt Nam gặp trực tiếp 1:1.
Xem lịch gặp mặt
